كيست مانند تو فرزند كريم الأبوين * نفس كل مادرى و عقل كل او را پدرى به تعبير شريف و لطيف يكى از اساتذه بزرگوارم ( رضوان اللّه تعالى عليه ) : « عالم كارخانه آدم‌سازى است » . و مرحوم حكيم آقا على مدرس زنوزى بر همين مفاد فرموده است : « خاك چون عنقا و آدم اوج اوست » ، و اين جمله جميل مصراع دو بيتى از آن جناب بدين صورت است : خاك چون عنقا و آدم اوج اوست * فعل حق دريا و عالم موج اوست در حضيض موج او بس اوجهاست * موجها دريا و دريا موجهاست و نيز بر اين مفاد در غزلى از ديوانم آمده است : اين چه درياى شگرفى است كه از لجّه وى * درّ يك‌دانه آدم به كنار آمده است ( ط 1 ، ص 49 ) لذا در صد كلمه ( كلمهء 57 ) گفته‌ام : آن كه در صورت انسانى نسبت به نظام هستى عميق شود ، مىبيند كه اگر صورت انسانى نبود ، نه افاضات عقلى بود ، و نه استفادات نفسى ، و نه سياسات شرعى . تبصره : از مباحث گذشته اصلى بدين صورت حاصل مىشود كه : « جميع مادّيات در صراط تجرّداند » و ان شئت قلت : « عالم طبيعت در حركت و تغيّر طولى استكمالى است ، و تنها امر ثابت اصل قانون حركت است » . و به عبارت ديگر سرتاسر هويت وجودى عالم طبيعت با حفظ وحدت اتصالى و سير استكمالى پيوسته در تبدّل و تجدّد جوهرى است . اى عزيز ! يكى از اهداف بسيار قابل توجه در اين صحيفه گرامى اين است كه بدانى قوافل موجودات طبيعى طرّا و كلا به طبايع و سرشتشان به سوى ملكوت اعلى و كمال مطلق رهسپارند . و هر يك از آحاد اين قوافل ، حامل ماده و امكان استعدادى است كه با نظمى